Ucieczki dzieci i młodzieży są główną przyczyną zaginięć małoletnich w Polsce. Co roku dokumentuje się ponad 2000 zaginięć osób poniżej 17 roku życia, z których większość wynika z ucieczek z domów lub placówek opiekuńczych, często spowodowanych konfliktami, przemocą lub problemami emocjonalnymi. Na szczęście ponad 95% dzieci odnajduje się w ciągu pierwszego tygodnia. Problem jest jednak poważny. Kluczowym elementem pozostaje powrót nastolatka do domu oraz do swojego środowiska rówieśniczego. O tym, jak radzić sobie w takiej sytuacji, rozmawia Aneta Bańkowska, psycholożka i koordynatorka linii wsparcia Fundacji ITAKA z Izabelą Pajdałą.
W mediach często pada hasło „bądź uważny na swoje dziecko” - co to oznacza? Czy można zapobiec zaginięciom dzieci lub ich ucieczkom z domu?
- W dzisiejszym świecie rodzice stają przed trudnym zadaniem, gdyż nie mogą chronić dziecka przed wszystkimi zagrożeniami. Ucieczki dzieci często wynikają z problemów w domu, ale nie tylko. Dlatego ważne jest, aby rodzice rozwijali swoje umiejętności i pielęgnowali relacje z dziećmi, stając się dla nich wsparciem w każdej sytuacji.
Jakie działania można podjąć w tej sytuacji, ponieważ brzmi to prosto, ale w rzeczywistości jest bardziej skomplikowane?
- Istotne jest, aby reagować, gdy dziecko sygnalizuje problemy. Ta reakcja jest kluczowa, zarówno ze strony dorosłych w szkole, jak i rodziców. Często jednak nastolatki nie informują na bieżąco o swoich problemach, co może utrudnić sytuację. Wiele dzieci nie potrafi prosić dorosłych o pomoc, co może prowadzić do ucieczek.
To ważny aspekt.
- Tak, jeśli zaufanie między dzieckiem a rodzicem jest nadwyrężone, dziecko może czuć się odrzucone i nieważne. Brak wsparcia w trudnych momentach może skutkować ucieczkami, ponieważ dziecko nauczyło się, że nie może liczyć na pomoc dorosłych. Budowanie takiej relacji wymaga czasu, ale jest kluczowe dla przyszłych decyzji dziecka w trudnych sytuacjach.
Co robić, gdy dziecko znika? Jak sobie radzić w takich okolicznościach?
- Najważniejsze jest, aby dziecko wróciło do domu zdrowe. W przypadku starszych nastolatków rodzice mogą podejrzewać, że to była ucieczka, a nie zaginięcie. W takich sytuacjach rodzice często zastanawiają się, czy zgłosić zaginięcie czy czekać na powrót dziecka. Pojawia się wiele obaw o konsekwencje takiego zgłoszenia.
To uruchamia całą procedurę.
- Tak, rodzice obawiają się, że ich reakcji mogą towarzyszyć negatywne skutki. Ważne jest, aby pamiętać, że zgłoszenie zaginięcia wynika z troski o bezpieczeństwo dziecka, a nie jest karą. Po powrocie dziecka warto z nim porozmawiać o podjętych krokach.
Może pojawić się mechanizm braku zaufania po powrocie.
- Tak, to możliwe. Niekiedy rodzice łączą ucieczkę z konkretnymi zdarzeniami w domu, co może wpływać na ich reakcję. Są też rodzice, którzy mieli już podobne sytuacje, ale żadna z nich nie została zgłoszona na policję. Dla nich zgłoszenie może być sposobem na postawienie granicy i podjęcie dalszych kroków.
Jak radzić sobie z emocjami po powrocie dziecka?
- Warto rozmawiać o emocjach, ale tylko wtedy, gdy rodzic jest zaangażowany w życie dziecka. W przeciwnym razie taka rozmowa może być odbierana jako obwinianie. Jeśli w domu istnieją problemy, rozmowa o emocjach może nie przynieść oczekiwanych rezultatów.
Jak dziecko może się czuć po powrocie do domu?
- Często rodzice mogą myśleć, że dziecko chce ich ukarać, ale rzeczywistość jest inna. Dziecko może czuć niepokój przed powrotem, zwłaszcza jeśli nie miało planu na ucieczkę. Im dłużej dziecko jest poza domem, tym większy wzrasta w nim stres.
Jak zareagować na powrót dziecka?
- Gdy dziecko wróci, niezależnie od okoliczności, ważne jest, aby okazać radość i szczerość. Należy zadbać o jego podstawowe potrzeby, a rozmowę o wydarzeniach warto przełożyć na kolejny dzień.
Jak podejść do rozmów o tym, co się wydarzyło?
- Można zapytać, czy dziecko chce opowiedzieć o swoich doświadczeniach, ale nie należy wywierać presji. Kluczowe jest, aby skupić się na potrzebach dziecka i być gotowym na podjęcie dalszych kroków w celu wsparcia.
Jak reagować w środowisku szkolnym?
- Nauczyciele powinni zadbać o to, aby nie wywierać presji i nie obwiniać dziecka. Ważne jest, aby okazywać wsparcie i zrozumienie.
Czy internet wpływa na sytuacje zaginięć?
- Tak, internet często jest źródłem problemów, które mogą prowadzić do ucieczek. Warto pamiętać, że komentarze w sieci mogą być bardzo krzywdzące dla dziecka i jego rodziny.
Jakie wsparcie można zaoferować rodzicom w takich sytuacjach?
- Rodzice mogą skorzystać z pomocy specjalistów, a jeśli nie wiedzą, jak postępować, mogą skontaktować się z infolinią dla rodziców. Ważne jest, aby nie czuć presji do posiadania wszystkich odpowiedzi i korzystać z dostępnych zasobów wsparcia.
Jak zmieniły się metody poszukiwania zaginionych dzieci?
- W ostatnich latach nastąpił znaczący postęp w podejściu do zaginięć dzieci. Policja działa szybko i skutecznie, a większość spraw zostaje rozwiązana. Warto docenić te zmiany, ponieważ w przeszłości wiele spraw pozostawało nierozwiązanych.